कालिकोट – नेपालका धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय गन्तव्यहरूमध्ये बडिमालिका एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो । सुदूरपश्चिम प्रदेशको बाजुरा जिल्लामा अवस्थित बडिमालिका धार्मिक आस्था मात्र नभई हिमाली प्राकृतिक सौन्दर्य, जैविक विविधता र साहसिक यात्राका लागि पनि प्रसिद्ध छ ।
समुद्री सतहबाट करिब ४,२०० मिटरको उचाइमा रहेको बडिमालिका क्षेत्रबाट चारैतिर देखिने हरिया डाँडा, अग्ला हिमशृङ्खला, सेता बादल र मनोरम भू–दृश्यले यहाँ पुग्ने जो–कोहीलाई मोहित बनाउँछ। बादलमाथि उभिएर प्रकृतिलाई नियाल्दाको अनुभूति आफैँमा अविस्मरणीय हुन्छ ।
बडिमालिका धार्मिक दृष्टिले पनि निकै महत्वपूर्ण मानिन्छ । यहाँ रहेको बडिमालिका मन्दिरमा विशेषगरी जनैपूर्णिमाको आसपास लाग्ने धार्मिक मेलामा देशका विभिन्न ठाउँबाट ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरू पुग्ने गर्छन् । भक्तजनहरू कठिन पहाडी बाटो पार गर्दै देवीको दर्शन तथा पूजाआजा गर्न बडिमालिका पुग्ने गर्छन ्।
बडिमालिकाको यात्रा केवल धार्मिक यात्रा मात्र होइन, प्रकृतिसँग नजिक हुने अवसर पनि हो । यात्राका क्रममा भेटिने विशाल घाँसे मैदान, रंगीचंगी फूल, हरिया पहाड, हिमाल, खोला–झरना र बादलका दृश्यले यात्रालाई अझ रोमाञ्चक बनाउँछन् । कठिन पदयात्रा पार गरेर बडिमालिका पुग्दा प्राप्त हुने आनन्द र सन्तुष्टि शब्दमा बयान गर्न कठिन हुन्छ ।
पछिल्लो समय बडिमालिका धार्मिक पर्यटनसँगै पर्यटनको आकर्षक गन्तव्यका रूपमा समेत चिनिँदै गएको छ । बिगतको भन्दा पछिल्लो समय उचित पूर्वाधार, बाटोघाटो, खानेपानी, स्वास्थ्य तथा आवासको व्यवस्था विस्तार हुदा श्रद्धालुहरू जनहरुलाई सहज हुने गरेको छ ।
बडिमालिका केवल एउटा मन्दिर होइन, यो आस्था, प्रकृति र साहसिक यात्राको संगम हो । जीवनमा एकपटक भए पनि पुग्नैपर्ने गन्तव्यका रूपमा बडिमालिका धेरैका लागि सपनाको यात्रा बन्न पुगेको छ ।
“पुग्न कठिन होला, तर बडिमालिका पुगेपछि देखिने दृश्य र महसुस हुने आनन्द जीवनभरको सम्झना बन्छ ।”
झनै सुन्दर त्रिवेणी पाटन
कर्णाली प्रदेशको कालीकोट जिल्लाको सान्नीत्रिवेणी गाउँपालिका क्षेत्रमा पर्ने त्रिवेणी पाटन प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक आस्था र पर्यटनको सम्भावनाले भरिपूर्ण एक अनुपम गन्तव्य हो । समुद्री सतहबाट करिब चार हजार मिटर आसपासको उचाइमा रहेको यो क्षेत्र बडिमालिका यात्रासँग नजिकबाट जोडिएको छ । चारैतिर फैलिएका हरिया पाटन, रंगीचंगी फूल, अग्ला पहाड, कुहिरो, बादल र चिसो हिमाली हावाले त्रिवेणी पाटनलाई साँच्चिकै स्वर्गजस्तै बनाएको अनुभूति हुन्छ ।
त्रिवेणी पाटनको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण यसको प्राकृतिक बनावट हो । वर्षायाममा यहाँका विशाल पाटन हरियालीले ढाकिन्छन ्। पाटनभरि फुल्ने विभिन्न प्रजातिका बुकी फूलले वातावरणलाई झनै मनमोहक बनाउँछन् । कहिले घाम लाग्ने, कहिले कुहिरोले पहाड छोप्ने र कहिले बादल पाटनमाथि नै तैरिएजस्तो देखिने दृश्यले यहाँ पुग्ने पर्यटकलाई प्रकृतिको अद्भुत संसारमा पुगेको अनुभूति गराउँछ । वरिपरि देखिने हिमाली भू–दृश्य र टाढासम्म फैलिएका पहाडले त्रिवेणी पाटनको सुन्दरतालाई अझ बढाएका छन् ।
त्रिवेणी पाटन धार्मिक दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ । बडिमालिका जाने तीर्थयात्रीहरूले त्रिवेणीमा स्नान गरेर त्यसपछि बडिमालिका मन्दिरतर्फ जाने धार्मिक परम्परा रहेको पाइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार त्रिवेणीमा स्नान गरेपछि बडिमालिका माताको दर्शन गर्न जाने प्रचलन छ । हरेक वर्ष जनैपूर्णिमाको समयमा यहाँ ठूलो धार्मिक चहलपहल हुने गर्छ । कालीकोट, बाजुरा, अछामलगायत नेपालका विभिन्न ठाउँबाट मात्र होइन, सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट समेत श्रद्धालुहरू आउने गरेको उल्लेख पाइन्छ ।
‘त्रिवेणी’ नाम पनि यस क्षेत्रको धार्मिक तथा प्राकृतिक विशेषतासँग जोडिएको छ । यहाँ तीनवटा पानीका मुहानबाट निस्किएका खोलाहरूको संगम रहेको बताइन्छ । यही संगमका कारण यस क्षेत्रलाई त्रिवेणी पाटन भनिएको हो । त्रिवेणी खोलामा स्नान गर्दा पाप पखालिने र मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वाससमेत रहेको छ । यही आस्थाका कारण बडिमालिका जाने र फर्कने तीर्थयात्रीहरू त्रिवेणीमा स्नान गर्ने गर्छन् ।
त्रिवेणी पाटन धार्मिक यात्राको विश्रामस्थल मात्र होइन, प्राकृतिक पर्यटनको उत्कृष्ट गन्तव्य पनि हो । पछिल्ला वर्षहरूमा बडिमालिका दर्शनका लागि जाने तीर्थयात्रीबाहेक अन्य समयमा पनि आन्तरिक पर्यटकहरू त्रिवेणी पाटन पुग्न थालेका छन्। विशेषगरी वर्षायाममा पाटन हराभरा हुने भएकाले यसको प्राकृतिक सौन्दर्य हेर्न विभिन्न ठाउँबाट पर्यटकहरू आउने गरेका छन् । जेठ महिनादेखि नै हरियाली पाटन, भेडाबाख्राका बथान, गाईभैँसी तथा घोडाका समूह चरिरहेको दृश्यले यहाँको वातावरणलाई अझ आकर्षक बनाउने गरेको छ ।
त्रिवेणी पाटनको अर्को विशेषता यहाँ पाइने जैविक विविधता र जडीबुटी हो । हिमाली क्षेत्रमा पाइने विभिन्न किसिमका वनस्पति तथा जडीबुटीले यस क्षेत्रलाई प्राकृतिक रूपमा पनि महत्वपूर्ण बनाएका छन् । बडिमालिका क्षेत्र आसपास विभिन्न प्रकारका जडीबुटी पाइने उल्लेख स्थानीय सरकारी स्रोतमा समेत गरिएको छ । यसले त्रिवेणी पाटनलाई पर्यटनका साथै जैविक विविधताको अध्ययन र अनुसन्धानका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण बनाउन सक्छ ।
तर यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि त्रिवेणी पाटनले अझै पर्याप्त पूर्वाधार र प्रचार–प्रसार पाउन सकेको छैन । पर्यटकको सहजताका लागि सुरक्षित पदमार्ग, खानेपानी, शौचालय, सञ्चार सुविधा, स्वास्थ्य सेवा, विश्रामस्थल र फोहोर व्यवस्थापनजस्ता आधारभूत संरचनाको आवश्यकता अझै बढाउनु पर्ने छ । प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्दै व्यवस्थित रूपमा पर्यटन विकास गर्न सके त्रिवेणी पाटन कर्णालीकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्छ ।
त्रिवेणी पाटनलाई विकास गर्दा यसको प्राकृतिक स्वरूप र धार्मिक महत्वलाई जोगाउनु उत्तिकै आवश्यक छ। प्लास्टिकजन्य फोहोर, अव्यवस्थित निर्माण र प्राकृतिक स्रोतको अत्यधिक दोहनले हिमाली क्षेत्रको वातावरणमा असर पार्न सक्छ । त्यसैले स्थानीय समुदाय, सरकार, तीर्थयात्री र पर्यटक सबैले यसको संरक्षणमा जिम्मेवार भूमिका खेल्नुपर्छ ।
बडिमालिका यात्रासँग जोडिएको त्रिवेणी पाटनलाई केवल बाटोमा पर्ने एउटा पाटनका रूपमा हेर्नु हुँदैन। यो आफैँमा एउटा सुन्दर गन्तव्य हो—जहाँ प्रकृतिको हरियाली, धार्मिक आस्था, हिमाली जीवनशैली र साहसिक पदयात्रा एकै ठाउँमा भेटिन्छन । बिहानको चिसो हावा, पाटनमा फुलेका रंगीचंगी फूल, बादलसँग लुकामारी खेल्ने पहाड र टाढा देखिने हिमाली दृश्यले यहाँ पुग्ने मानिसको मनमा अविस्मरणीय छाप छोड्छ ।
आज त्रिवेणी पाटन बिस्तारै आन्तरिक पर्यटकको रोजाइमा पर्दै गएको छ । यसको प्रचार–प्रसार, संरक्षण र आवश्यक पर्यटन पूर्वाधार विकास गर्न सकिएमा यस क्षेत्रले कालीकोट मात्र होइन, समग्र कर्णाली प्रदेशको पर्यटन विकासमा ठूलो योगदान पु¥याउन सक्छ। स्थानीय संस्कृति, धार्मिक परम्परा र प्राकृतिक सम्पदालाई संरक्षण गर्दै त्रिवेणी पाटनलाई देश–विदेशमा चिनाउन सके यहाँको पर्यटनले स्थानीय जनताको आयआर्जन र रोजगारीमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ ।
त्रिवेणी पाटन केवल हरियो पाटन होइन; यो प्रकृतिले सजाएको एउटा अनुपम संसार हो । यहाँ पुग्दा आँखाले सुन्दरता देख्छ, मनले शान्ति पाउँछ र आत्माले प्रकृतिसँग नजिक भएको अनुभूति गर्छ । त्यसैले बडिमालिका यात्रामा जाने होस् वा कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्य नियाल्न चाहने पर्यटक—त्रिवेणी पाटन एकपटक पुग्नैपर्ने गन्तव्य हो ।
“त्रिवेणी पाटन—जहाँ बादलले पहाडलाई अँगाल्छ, पाटनले फूल फुलाउँछ र प्रकृतिले पर्यटकको मन जित्छ ।”
त्रिवेणी पाटन बडिमालिका यात्राको क्रममा पुगिने अत्यन्तै मनमोहक प्राकृतिक गन्तव्यका रूपमा चिनिन्छ । हरिया विशाल पाटन, चारैतिरका पहाड, बादल र खुला आकाशले यहाँको सौन्दर्यलाई अझ आकर्षक बनाउँछन् ।
त्रिवेणी पाटनको फराकिलो घाँसे मैदानमा पुग्दा प्रकृतिको वास्तविक सुन्दरता महसुस गर्न सकिन्छ । विशेषगरी बडिमालिका यात्राका क्रममा यहाँको दृश्यले यात्रुको थकान भुलाइदिन्छ । धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य र पदयात्राको रोमाञ्च—यी सबैलाई एकै ठाउँमा अनुभव गर्न सकिने भएकाले त्रिवेणी पाटन पुग्नैपर्ने गन्तव्य हो ।
“जहाँसम्म आँखा पुग्छ, हरियाली पाटन र पहाड; माथि निलो आकाश अनि तल प्रकृतिको सुन्दर संसार—यही हो त्रिवेणी पाटन।”
सम्बन्धित फोटो ः
१) बडिमालिका मन्दिर
२ त्रिवेणी पाटन
